مونا سیلاوی در «کنگره آزادی ایران»: بازتعریف هویت ایرانی شرط پذیرش تکثر و گذار به دموکراسی است
لندن – ۲۸ مارس ۲۰۲۶
مونا سیلاوی، دبیرکل حزب تضامن دموکراتیک اهواز، در سخنرانی خود در نخستین روز «کنگره آزادی ایران» در لندن، تأکید کرد که نخستین گام برای پذیرش تکثر در ایران، بازتعریف هویت ایرانی و مفهوم ایران است.
وی با طرح این پرسش که «هویت ایرانی چگونه تعریف میشود؟» گفت در اغلب موارد، این هویت با زبان فارسی، تشیع اثنیعشری و تاریخ هخامنشی معادل دانسته میشود، در حالی که این تعریف با واقعیت متکثر ایران فاصله دارد.
سیلاوی با انتقاد از نقش روشنفکران در شکلگیری این نگاه، اظهار داشت که بسیاری از آنان با الگوبرداری از الگوهای دولت-ملت در کشورهای اروپایی مانند فرانسه و آلمان، طی حدود یک قرن گذشته و از آغاز دوره پهلوی، کوشیدند هویت ایرانی را در تقابل با «دیگری» تعریف کنند. به گفته او، این رویکرد عمدتاً بر عربستیزی و ترکستیزی استوار بوده و حتی در تعاریفی مانند آنچه دهخدا از «فارسی» ارائه داده، بازتاب یافته است.
او این نوع تعریف محدود و دیگرگریز از ایرانی بودن را نقطه آغاز واگرایی ملی دانست و افزود که برجستهسازی گزینشی برخی مقاطع تاریخی، بهویژه دوره هخامنشی، در کنار نادیده گرفتن تمدنهایی چون شهر سوخته در بلوچستان با قدمتی حدود ۵۰۰۰ سال و تمدن عیلام با قدمتی چند هزار سال پیش از میلاد، به ارائه تصویری ناقص و یکسویه از تاریخ ایران انجامیده است.
به گفته سیلاوی، این «باستانگرایی گزینشی» که تنها برای برجسته کردن یک گروه خاص به کار رفته، نتیجهای جز تعمیق گسست ملی نداشته و حتی بر نمادها و سیاستهای ملی نیز اثر گذاشته است؛ بهگونهای که بسیاری از گروههای خارج از این تعریف، احساس همذاتپنداری با هویت ایرانی ندارند.
وی همچنین به برخی گفتمانهای رایج در میان مخالفان جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت در مواردی، واژه «ایرانی» بهعنوان ابزار توهین علیه فعالان عرب، کرد و ترک به کار میرود؛ امری که به گفته او نشاندهنده درونی شدن همان نگاه排گرایانه و تصویر کاریکاتوری از ایران است.
سیلاوی با تأکید بر ضرورت بازتعریف ایران، تصریح کرد که این کشور بیش از هر زمان دیگری نیازمند یک «انقلاب فرهنگی» پیش از هرگونه تحول سیاسی است. او با اشاره به روند جنبشهای اعتراضی اخیر گفت این حرکتها در ابتدا با نقشآفرینی کردها آغاز شد و با اعتراضات بلوچستان تداوم یافت، اما در ادامه، با ظهور برخی شعارها و گفتمانهای排گرایانه، از جمله شعار «مرد، میهن، آبادی»، بخشی از مناطق، از جمله اقلیم اهواز، از آن فاصله گرفتند.
وی همچنین به برخی کمپینها مانند «من پرشین هستم و مسلمان نیستم» اشاره کرد و گفت این نوع گفتمانها با نادیده گرفتن واقعیتهای اجتماعی ایران، از جمله نقش دین در میان بخشهایی از جامعه، میتواند به تقویت شکافها منجر شود و حتی برخی را به ترجیح وضعیت موجود سوق دهد.
دبیرکل حزب تضامن دموکراتیک اهواز در ادامه نسبت به رشد جریانهای راست افراطی فارسمحور هشدار داد و تأکید کرد که این جریانها، با بهرهگیری از رسانهها، در حال تشدید واگرایی ملی هستند و حتی پیش از دستیابی به قدرت، رویکردی排کننده اتخاذ کردهاند.
وی با تأکید بر ضرورت جلوگیری از درگیریهای داخلی، گفت: «ما نمیتوانیم جغرافیا را تغییر دهیم، اما میتوانیم در کنار هم زندگی بهتری را متصور شویم»، و افزود که برای حفظ آینده نسلهای بعدی، باید مردمان ایران حول مفاهیم جدید و مشترک گرد هم آیند.
در بخش دیگری از سخنان خود، سیلاوی به مفهوم دموکراسی پرداخت و گفت تقلیل آن به رأی اکثریت یا صندوق انتخابات، برداشتی ناقص است، چرا که تجربه نشان داده حتی نظامهایی مانند جمهوری اسلامی و رژیم نازی نیز از طریق انتخابات به قدرت رسیدهاند.
او تأکید کرد که همانگونه که موضوعاتی چون حقوق زنان و کودکان، سکولاریسم و جدایی دین از دولت قابل رأیگیری نیستند، حقوق جمعی ملتها، فدرالیسم و عدم تمرکز نیز باید به اصول بنیادین و غیرقابل رأیگیری در هر نظام دموکراتیک تبدیل شوند.
سیلاوی در پایان خاطرنشان کرد که دموکراسی در ایران باید بر پایه نمایندگی واقعی تکثر شکل گیرد، نه بر اساس «دیکتاتوری اکثریت»، تا بتواند بازتابدهنده تنوع گسترده جامعه ایران باشد.